Een elleboog tijdens het voetballen. Een val van de trap. Een olijf met een pit erin die je niet had verwacht. Het gaat altijd sneller dan je kunt bedenken, en dan sta je met een stuk tand in je hand.
Wat je in de eerste tien minuten doet, bepaalt vaak of de tand nog te redden is. Daarom eerst het belangrijkste, en de uitleg daarna.
Het korte antwoord
Tand er helemaal uit, blijvende tand: pak hem bij de kroon, niet bij de wortel. Spoel hem hooguit tien seconden af onder koud stromend water. Zet hem terug in de kaak als dat lukt. Lukt dat niet, bewaar hem dan in melk, of in je eigen wang. Bel meteen.
Stukje afgebroken: bewaar het stuk, ook als het klein is. Spoel je mond met lauw water. Bel dezelfde dag.
Melktand eruit: niet terugzetten. Dat kan de blijvende tand eronder beschadigen. Wel laten controleren.
Bij een uitgeslagen blijvende tand telt elke minuut. Binnen een half uur is de kans op behoud het grootst, en na een uur droog liggen wordt die kans klein.
Waarom melk, en niet water?
Dit is de fout die het vaakst gemaakt wordt, en het is een begrijpelijke.
Aan de wortel van een tand zit een dun laagje levende cellen. Die cellen zorgen ervoor dat de tand weer kan vastgroeien in de kaak. Ze overleven alleen in een vloeistof met ongeveer dezelfde zoutconcentratie als het lichaam.
Kraanwater heeft die concentratie niet. De cellen zwellen op en gaan kapot, vaak binnen enkele minuten. Melk zit er wel dicht bij, en speeksel ook. Vandaar dat de wang van de patiënt zelf een prima bewaarplaats is, mits diegene bij bewustzijn is en niet het risico loopt hem in te slikken.
Dus: melk, speeksel of fysiologisch zout. Nooit water, en nooit droog in een zakdoek.
Wat je vooral niet moet doen
- De wortel schoonschrobben. Vuil eraf spoelen mag, poetsen niet. Je schrobt dan precies die cellen weg waar het om draait
- De tand in een zakdoek of tissue wikkelen. Droog is het slechtste wat er is
- Wachten tot morgen om te kijken of het meevalt. Bij een uitgeslagen tand kost dat wachten je de tand
- Zelf iets terugplakken met lijm of kauwgom
- Aspirine op het tandvlees leggen. Dat helpt niet tegen de pijn en veroorzaakt wel een brandwond op het slijmvlies
En als het alleen een stukje is?
Dat komt vaker voor dan een hele tand, en het loopt meestal goed af.
Een klein schilfertje glazuur zonder pijn is zelden acuut. Laat het bij de eerstvolgende gelegenheid bekijken, want een scherpe rand beschadigt je tong of wang.
Een groter stuk, met gevoeligheid voor koud of zoet, betekent dat het tandbeen eronder bloot ligt. Dat wil je binnen een paar dagen afgedekt hebben, anders raakt de zenuw geïrriteerd.
Een stuk waarbij je een roze of rood puntje ziet, is de zenuw zelf. Dat is wel acuut, want daar kan snel een ontsteking op volgen.
Bewaar het afgebroken stuk sowieso. Soms is het terug te plaatsen, en anders geeft het ons informatie over vorm en kleur.
Hoe zit het met kinderen?
Bij kinderen gaat het meestal om de voortanden, en meestal na een val.
Bij een melktand wordt een uitgeslagen tand niet teruggezet. De blijvende tand zit er vlak onder in ontwikkeling, en terugplaatsen kan die beschadigen. Wel laten kijken, want een klap kan ook de opvolger raken.
Bij een blijvende tand gelden dezelfde regels als bij volwassenen: melk, snel, bellen.
Let bij kinderen ook op de dagen erna. Een tand die na een ongelukje langzaam donkerder wordt, geeft aan dat de zenuw het niet heeft overleefd. Dat is niet altijd urgent, maar het hoort wel bekeken te worden.
Wanneer bel je, en wie?
Tijdens onze openingstijden bel je de praktijk. We kijken dan of we je dezelfde dag kunnen zien. Hoe eerder je belt, hoe meer ruimte er is om iets tussen te schuiven.
Buiten onze openingstijden helpt de Tandartsenpost Eindhoven je verder. Zij zijn er precies voor dit soort momenten.
Naar de huisartsenpost of het ziekenhuis ga je bij zaken die verder gaan dan de tand zelf: een klap op het hoofd met duizeligheid of misselijkheid, een wond die niet stopt met bloeden, of een kaak die niet meer goed sluit.
Wat er daarna gebeurt
Dat hangt af van wat er beschadigd is.
Een teruggeplaatste tand wordt meestal een paar weken gespalkt aan de buurtanden, zodat hij rustig kan vastgroeien. Daarna volgt controle, want soms is later alsnog een wortelkanaalbehandeling nodig.
Een afgebroken hoek wordt opgebouwd met composiet, in dezelfde kleur als je eigen tand. Bij grotere schade komt een kroon in beeld.
En soms is het antwoord: even niets doen en over twee weken opnieuw kijken. Een tand die een klap heeft gehad, heeft soms gewoon tijd nodig.
Veelgestelde vragen
Kan een uitgeslagen tand nog worden teruggeplaatst? Vaak wel, als het snel gebeurt. Binnen een half uur is de kans op behoud het grootst. Bewaar de tand in melk of in je wang, nooit in water en nooit droog.
Mag ik een uitgeslagen melktand terugzetten? Nee. De blijvende tand zit eronder in ontwikkeling en kan daardoor beschadigd raken. Laat het wel controleren.
Hoe bewaar ik een uitgeslagen tand? In melk, of in de wang van de patiënt zelf. Pak de tand bij de kroon vast, niet bij de wortel, en schrob hem niet schoon.
Moet ik met een afgebroken stukje meteen komen? Bij pijn of gevoeligheid wel. Een klein schilfertje zonder klachten kan wachten tot de eerstvolgende afspraak, maar laat een scherpe rand niet te lang zitten.
Wat als het buiten openingstijden gebeurt? Dan helpt de Tandartsenpost Eindhoven je verder.
Ik ben geen patiënt bij VLIJT. Kan ik dan bellen? Bel gerust, dan kijken we wat er mogelijk is en verwijzen we je zo nodig door.
Tot slot
De meeste tandongelukken zien er erger uit dan ze zijn. Maar bij een uitgeslagen blijvende tand is snelheid het enige dat echt telt: melk, en bellen.
Meer weten over hoe onze spoedzorg werkt? Lees onze spoedpagina, of bekijk wat er mogelijk is met kronen en bruggen als er meer hersteld moet worden.
Nog geen patiënt bij ons? Je kunt je hier aanmelden.
